Wie was de eerste mens die de wereld rondzeilden? Dat is een trickier vraag dan het lijkt. Fernão de Magalhães, de Portugese ontdekkingsreiziger in Spaanse dienst, geldt als de initiator. Maar hij haalde het zelf niet. Het was de Spanjaard Juan Sebastián de Elcano die op 6 september 1522 de haven van Sevilla binnenvoer met achttien uitgemergelde overlevenden aan boord van de Victoria, het enige schip dat de driejarige tocht voltooide. Samen maakten zij de reis die de menselijke kennis van de aarde voorgoed veranderde.
Waarmee begon de expeditie?
Op 20 september 1519 vertrok Magalhães vanuit Sanlúcar de Barrameda in Spanje met vijf schepen: de Trinidad, de San Antonio, de Concepción, de Victoria en de Santiago. De bemanning telde circa 270 mannen van uiteenlopende nationaliteiten: Spanjaarden, Portugezen, Italianen, Grieken en een handvol andere Europeanen. Het doel was een westelijke route naar de Specerijeneilanden, de Molukken, te vinden, buiten het bereik van de Portugese handelsmacht. Financiering en opdracht kwamen van de Spaanse kroon, met koning Karel I als opdrachtgever.
Welke route volgde de vloot?
Na een oversteek van de Atlantische Oceaan bereikten de schepen Brazilië in december 1519. De vloot voer zuidwaarts langs de kust van Zuid-Amerika, op zoek naar een doorgang naar het westen. In oktober 1520 ontdekte Magalhães een smalle, grillige zeestraat tussen Vuurland en het Zuid-Amerikaanse vasteland. Die straat draagt nog altijd zijn naam: de Straat Magalhães, later ook Straat Magellaan. De tocht door de straat duurde 38 dagen. Daarna lag de onbekende oceaan voor hen open: zo kalm dat Magalhães hem de Stille Oceaan noemde, de Mare Pacificum.
- 20 september 1519: vertrek vanuit Sanlúcar de Barrameda, vijf schepen, ca. 270 man
- December 1519: aankomst Brazilië, voortzetting zuidwaarts langs de kust
- Oktober 1520: ontdekking van de Straat Magalhães, doorvaart duurt 38 dagen
- 6 maart 1521: aankomst bij de Marianen, eerste landcontact na maanden open zee
- 27 april 1521: dood van Magalhães op het eiland Mactan op de Filipijnen
- 8 november 1521: aankomst bij het eiland Tidore op de Molukken, lading specerijen
- 6 september 1522: de Victoria arriveert in Sevilla, 18 overlevenden
De dood van Magalhães
Magalhães haalde de eindstreep niet. Op 27 april 1521 sneuvelde hij op het eiland Mactan op de Filipijnen. Hij had zich gemengd in een lokaal conflict tussen twee stamhoofden en onderschatte de tegenstand. Een speer doorboorde hem terwijl zijn mannen zich terugtrokken naar de schepen. Na zijn dood nam een reeks andere aanvoerders het commando over, met wisselend succes. Twee schepen gingen verloren. De San Antonio deserteerde al eerder, de Concepción en de Trinidad haalden de terugreis niet.
Elcano en de terugkeer van de Victoria
Juan Sebastián de Elcano nam uiteindelijk het commando over de Victoria en koos de route via Kaap de Goede Hoop, het zuidpunt van Afrika, terug naar Europa. Op 6 september 1522 meerde de Victoria aan in Sevilla. De 18 overlevenden, zwaar ondervoed en uitgeput, hadden in drie jaar tijd circa 96.000 kilometer afgelegd. Tachtig procent van de bemanning was gestorven. Ondanks de zware verliezen gold de expeditie als een wetenschappelijk en commercieel triomf: ze bewees definitief dat de aarde rond was en dat alle oceanen met elkaar in verbinding staan. De lading kruidnagelen aan boord van de Victoria dekte bovendien de volledige kosten van de expeditie.
