Vroeg in de ochtend, mist nog op de rivier, vaart een geladen motortankschip stilletjes onder de Waalburg door. Op de brug staat de schipper met een kop koffie in de hand. Zijn vrouw is beneden al bezig met ontbijt. Thuis en op het werk zijn voor hen exact dezelfde plek.
Leven aan boord van een binnenvaartschip is geen gewone baan en zeker geen gewone manier van wonen. Het combineert wat in andere beroepen strikt gescheiden blijft: de werkvloer en de huiskamer delen dezelfde vierkante meters. Of dat aantrekkelijk of zwaar is, hangt sterk af van de persoon en de gezinssituatie.
Werken en wonen op dezelfde locatie
Een modern binnenvaartschip heeft een woongedeelte achterin, de zogenaamde kajuit, met slaapkamers, keuken, woonkamer en badkamer. De ruimte is doelmatig ingericht maar zeker geen luxe apartment. Op een standaard motorvrachtschip van 110 meter meet het woongedeelte ruwweg 30 tot 50 vierkante meter.
De werkplek, de brug en het dek, liggen op een paar stappen afstand. Dat maakt het overwerk onvermijdelijk. Tegelijk maakt het de reistijd nul. En elke dag een ander uitzicht: de Maas bij Venlo, het Noord-Hollandsch Kanaal of de drukke Waal bij Nijmegen.
Werktijden: wat zegt de regelgeving?
Europese regelgeving stelt grenzen aan de werktijden in de binnenvaart. Een bemanningslid mag maximaal 14 uur werken per etmaal en niet meer dan 84 uur per week. Na zes uur werk heeft men recht op minimaal 15 minuten pauze. De minimale rusttijd bedraagt 10 uur per 24 uur, waarvan minimaal 6 aaneengesloten uren.
In de praktijk werken veel zelfstandige schippersgezinnen in een cyclus van twee weken varen en twee weken thuis aan wal. In loondienst ziet het schema er soms anders uit: veertien dagen aan boord gevolgd door veertien dagen vrij is een veelgehoord patroon.
Vergelijking: leven aan boord versus werk aan de wal
| Criterium | Aan boord | Aan de wal |
|---|---|---|
| Woonlasten | Laag (kajuit bij schip) | Huur of hypotheek |
| Reistijd naar werk | Nul | Gemiddeld 30-60 min/dag |
| Werktijden | Onregelmatig, tot 14u/dag | Grotendeels kantoortijden |
| Variatie in omgeving | Hoog (nieuwe locaties) | Beperkt |
| Gezinscontact | Intensief of juist afwezig | Dagelijks thuis |
| Zelfstandigheid | Groot | Afhankelijk van functie |
| Invloed waterstand/weer | Direct merkbaar | Nauwelijks |
Gezin mee aan boord of niet?
Dat is een van de meest bepalende keuzes voor schippersfamilies. In ongeveer de helft van de gezinsbedrijven vaart het hele gezin mee. De kinderen gaan dan naar een internaat en komen in weekenden en vakanties aan boord. Een kleiner deel van de schippers woont permanent met partner en kinderen op het schip.
De combinatie van varen en schoolgaande kinderen is logistiek veeleisend. Tegelijk bieden veel schippers aan dat kinderen zo vroeg leren plannen, omgaan met beperkte ruimte en verantwoordelijkheid nemen. Dat zijn waarden die je niet op een gewone arbeidsmarkt opbouwt.
Welke eigenschappen zijn onmisbaar?
- Vermogen om zelfstandig beslissingen te nemen, ook onder tijdsdruk
- Goed samenwerken in een kleine bemanning, soms alleen met partner of gezin
- Bestand zijn tegen wisselende tijden en onregelmatig werk
- Technisch inzicht: motorpech of een defect aan de ankerlier lost u zelf op
- Flexibiliteit: een lading die vertraging oploopt, verandert het hele dienstrooster
Financieel perspectief
Zelfstandige schippers hebben geen vaste maandloon maar rekenen per vracht of per ton-kilometer. Vrachtprijzen zijn cyclisch en sterk afhankelijk van waterstand, brandstofkosten en vraag naar transport. In droge zomers, als de Rijn laag staat, moeten schepen lichter laden en neemt het laadvermogen en dus de omzet af.
Bemanningsleden in loondienst vallen onder de Cao Rijn- en Binnenvaart. Het salaris loopt uiteen naar functie en vaargebied, maar de primaire arbeidsvoorwaarden zijn solide. Woonlasten zijn laag: aan boord betaalt men doorgaans geen huur of hypotheek voor het woongedeelte.
