De haven van Rotterdam biedt een waterdiepte van maar liefst 24 meter op de diepste punten. Dat is geen toeval, maar het resultaat van nauwkeurige berekeningen die beginnen bij één begrip: kielspeling.
Wat is kielspeling en waarom doet het ertoe?
Kielspeling, ook wel UKC (Under Keel Clearance) genoemd, is de vrije ruimte tussen het diepste punt van een schip en de bodem van de vaarweg of haven. Een schip met een diepgang van 14 meter heeft dus een minimale waterdiepte nodig van meer dan 14 meter, want bij nul kielspeling stoot het schip de bodem.
In de praktijk hanteert men een minimale UKC van 10 tot 15 procent van de diepgang. Bij een diepgang van 10 meter betekent dat minimaal 1 tot 1,5 meter vrij water onder de kiel. De Scheldehavens en de haven van Rotterdam berekenen dit dynamisch: bij slecht weer of hoge golfslag is meer marge vereist.
Hoeveel diepgang hebben grote schepen eigenlijk?
Containerschepen behoren tot de diepstliggende schepen in de vaart. De grootste Ultra Large Container Vessels (ULCV's) met een capaciteit van 24.000 TEU liggen 16 tot 17 meter diep. In 2024 voer een containerschip de haven van Zeebrugge binnen met een diepgang van 16,30 meter, een nieuw record voor die haven.
Bulkcarriers en tankers overtreffen dat soms nog. Ruwe-olietankers en ertsbulkers liggen bij volledige belading 18 tot 22 meter diep. De Eurogeul, de toegangsroute naar Rotterdam, is met maximaal 26 meter dan ook de diepste baggergeul van Europa.
Welke factoren bepalen de vereiste diepte van een haven?
- Diepgang van de doelgroep schepen (klein binnenvaartschip versus ULCV)
- Minimale kielspeling (statisch of dynamisch berekend)
- Getijverschil op de locatie (grotere marge nodig bij laag tij)
- Bodemhoogte en sedimentaangroei (heeft direct effect op bruikbare waterdiepte)
- Squat-effect: een schip dat vaart zakt door boegdrukking extra in het water
Het squat-effect is met name relevant in smalle kanalen en bij hogere vaarsnelheid. Een schip kan bij 10 knopen tot 0,5 meter extra inzinken vergeleken met stilliggen. Havenmeesters en verkeersleiders houden hier bij toelating van schepen rekening mee.
Wat zijn de dieptes van bekende Nederlandse havens?
Rotterdam heeft op de Maasvlakte II terminals met 20 meter waterdiepte, zodat de zwaarst beladen containerschepen zonder getijvenster aan kunnen meren. De ECT Delta-terminal biedt 16,65 meter diepgang 24 uur per dag, 7 dagen per week. Kleinere binnenvaarthavens zoals Moerdijk werken met waterdieptes van 8 tot 11 meter. Vissershavens en jachthavens beginnen al bij 2 tot 3 meter.
