De loopplank wordt ingehaald, de motoren brommen op vol vermogen en de kade verdwijnt langzaam uit het zicht. Voor de bemanning van een koopvaardijschip begint nu een periode van weken, soms maanden, waarin het schip tegelijk werkplek en thuis is. Dat vraagt om een georganiseerde routine die dag en nacht doordraait.
Wacht- en werktijden
Het hart van het leven aan boord is het wachtensysteem. Een schip vaart 24 uur per dag en heeft voortdurend gekwalificeerd personeel op de brug en in de machinekamer nodig. In de conventionele koopvaardij loopt de derde stuurman de 8-12-wacht, de tweede stuurman de 12-4 en de eerste stuurman de 4-8. Elke wacht duurt vier uur, waarna de volgende ploeg het overneemt.
Internationale regelgeving, vastgelegd in de Maritime Labour Convention (MLC 2006), stelt duidelijke limieten: maximaal 14 uur arbeid per 24 uur en niet meer dan 72 uur per week. Bemanningsleden hebben recht op minimaal 10 uur rust per etmaal, verdeeld over niet meer dan twee perioden.
Taken op een gewone dag
- Brugwacht: navigatie, radarcontrole en communicatie met andere schepen
- Machinekamerwacht: controle van motoren, pompen en energievoorziening
- Dagwerk: schilderen, roest bestrijden, dek schoonmaken en uitrusting onderhouden
- Lading- en ballastbeheer: trimmen van het schip tijdens de reis
- Veiligheidsoefeningen: brandoefening, reddingsbootdrill (verplicht wekelijks)
- Papierwerk en rapportages: logboek bijhouden, douaneformulieren voorbereiden
Eten, slapen en vrije tijd
Aan boord kookt vrijwel altijd een scheepskok. Op grotere schepen zijn drie warme maaltijden per dag gebruikelijk. Een fatsoenlijke keuken is geen luxe: bij slechte maaltijden daalt het moreel merkbaar. Op kleinere schepen rouleren bemanningsleden soms de kookbeurt.
De hut van een bemanningslid is klein, maar privé. Een bed, kast, bureau en toilet behoren tot de minimum standaard volgens de MLC. Grotere maatschappijen bieden ook een gezamenlijke recreatieruimte met televisie en internet, al is de verbinding op open oceaan traag en duur. Boeken, films op een harde schijf en bordspellen horen nog altijd bij de standaardbaggage van veel zeelieden.
Wisselschema en verlof aan wal
De meeste rederijen werken met een vast roulatiesysteem: 4 weken aan boord, 4 weken thuis. Op grotere containerschepen ziet u ook schema's van 3 maanden varen gevolgd door 3 maanden verlof. Officieren op specifieke routes, zoals LNG-tankers, hanteren soms een 6-bij-6-schema. Hoe langer de reis, hoe sterker de druk op de sociale relaties thuis.
Veiligheid en medische zorg
Elk schip van enige omvang heeft een EHBO-ruimte en een kapitein die bevoegd is basismedische handelingen te verrichten. Op grotere vaartuigen is een scheepsdokter of verpleegkundige aanwezig. Dringende medische hulp wordt gecoördineerd via de Medifoon of Radio Medical: een dienst waarbij artsen aan de wal 24 uur bereikbaar zijn voor telefonisch medisch advies.
