Een zeesleepboot van het type ASD (Azimuth Stern Drive) ontwikkelt een trekkracht van 80 tot 120 ton. Dat is genoeg om een volladen containerschip van 300 meter bij te sturen in een krappe havengeul. De bemanning die dat voor elkaar krijgt, telt doorgaans maar drie personen: een kapitein, een matroos en een machinist. Klein team, grote verantwoordelijkheid.
Wat zijn de vaste taken van de bemanning?
De kapitein stuurt het vaartuig en geeft instructies aan de loodsen en het te slepen schip via VHF-marifoon. De matroos werkt op het achterdek: hij schiet de sleeptros in, maakt die vast en controleert de spanning. De machinist bewaakt de motoren en pompen in de machinekamer. Tijdens een sleep hoeven beide functies nauwelijks te overleggen, want de taakverdeling ligt precies vast in het SMS (Safety Management System) van het bedrijf.
Hoe ziet het werkschema eruit?
In de havensleepvaart werken bemanningsleden veelal een week aan boord gevolgd door een week vrij: het zogenoemde 7-op-7-af-rooster. Op oceanische zeesleepboten gelden langere perioden, soms 6 tot 12 weken aan boord. Tijdens de dienst zijn bemanningsleden 24 uur beschikbaar; een havensleepboot kan midden in de nacht worden opgeroepen voor een spoedassistentie.
Welke gevaren zijn er aan boord?
Het achterdek van een sleepboot is een van de gevaarlijkste werkplekken in de scheepvaart. Snagging, waarbij de sleeptros plots strak trekt en een bemanningslid meesleurt, veroorzaakt elk jaar dodelijke ongelukken wereldwijd. Bij golven boven de 3 meter wordt het achterdek onbegaanbaar: het dek loopt onder water en niemand mag meer buiten werken zonder veiligheidsharnas en lifeline.
- Snagging door plotseling strak trekkende tros
- Uitschuren van handen bij het vastmaken van de sleeplijn
- Vallen op een nat, glibberig achterdek
- Overboordvallen tijdens slecht weer
- Knijpen of afknellen van ledematen bij bitt-contact
- Technische storingen in de machinekamer bij hoge belasting
Welke veiligheidsmaatregelen zijn verplicht?
Nederlandse sleepvaartbedrijven vallen onder het SOLAS-verdrag en de ISM-code. Dat betekent onder meer verplichte toolboxmeetings vóór iedere risicovolle actie, een duidelijk aangewezen superviserende officier bij achterdekwerkzaamheden en periodieke oefeningen voor man-overboord-procedures. Een rechterlijke uitspraak uit 2023 bevestigde opnieuw dat de kapitein verplicht is risicovolle operaties vooraf met de bemanning te bespreken, ongeacht de ervaring van de betrokkenen.
Welke certificaten zijn vereist?
Voor havensleepboten op binnenwateren volstaan de patenten uit het Besluit Zeevarenden. Op zeesleepboten is het STCW-certificaat verplicht, inclusief basisveiligheid (Basic Safety Training), medische eerste hulp en brandbestrijding. De kapitein van een oceaansleepboot heeft het patentbewijs Kapitein Grote Vaart nodig, afgegeven door de Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT).
Hoe verloopt een typische havenoperatie?
Een containerschip nadert de Maasvlakte. De loods aan boord van het grote schip neemt contact op met de sleepbootkapitein via VHF kanaal 71. De sleepboot vaart voor op de boeg en vangt de heaving line op die de matroos van het grote schip gooit. Daarna wordt de sleeplijn vastgemaakt aan de bitt. De kapitein geeft vol vermogen en stuurt het grote schip langzaam naar de kade. De hele operatie duurt gemiddeld 45 minuten.
Wat verdient een bemanningslid op een sleepboot?
Een matroos op een havensleepboot verdient bruto tussen de 2.800 en 3.500 euro per maand, afhankelijk van de rederij en het collectieve arbeidscontract. Een kapitein op een zeesleepboot zit al snel op 4.500 tot 6.000 euro. Door het onregelmatige rooster gelden toeslagen voor nachtdiensten en weekends. Grotere rederijen zoals Boskalis (SMIT Salvage) en Svitzer bieden ook bonusprogramma's.
