De eerste sluizen in de Nederlanden dateren al uit de middeleeuwen, gebouwd om polders droog te houden en schepen van het ene waterpeil naar het andere te brengen. Het basisprincipe is sindsdien nauwelijks veranderd. Wat wel is veranderd, zijn de afmetingen: de zeesluis IJmuiden, geopend op 26 januari 2022 door Koning Willem-Alexander, meet 500 meter lang, 70 meter breed en 18 meter diep. Dat maakt haar de grootste zeesluis ter wereld.
Wat is het verschil tussen een zeesluis en een gewone sluis?
Een gewone schutsluis brengt schepen van een lager naar een hoger waterpeil, of omgekeerd. Aan beide kanten van de sluiskolk staan deuren. Je vult of ledigt de kolk totdat het waterpeil gelijk is met de kant waarheen je wilt, dan gaan de deuren open en vaart het schip door.
Een zeesluis doet hetzelfde, maar heeft aan de ene kant zout zeewater en aan de andere kant zoet binnenwater. Dat verschil in dichtheid is een complicatie: zout water is zwaarder dan zoet water en zakt naar de bodem van de kolk. Bij elke schutting wisselen er aanzienlijke hoeveelheden zout en zoet water uit. Bij de zeesluis IJmuiden is dat per schutting maar liefst 10.000 ton zout.
Hoe verloopt een schutting stap voor stap
- Het schip meldt zich aan bij de sluispost en wacht op toegang.
- De buitendeur (zeezijde) gaat open als het waterpeil gelijk is aan het zeepeil.
- Het schip vaart de sluiskolk in. De buitendeur sluit.
- De kolk wordt gevuld of geleegd via sluizen in de deuren of drempelkanalen totdat het peil overeenkomt met het binnenwater.
- De binnendeur opent. Het schip vaart naar het Noordzeekanaal of de haven.
- De kolk staat nu gereed voor de volgende schutting.
Zoutindringing: het grootste probleem van een zeesluis
Bij elke schutting sijpelt er zout water het Noordzeekanaal in. Dat vormt op termijn een bedreiging voor de zoetwatervoorziening van het achterland: drinkwater, landbouw en industriewater kunnen verzilten. De nieuwe zeesluis IJmuiden gebruikt een systeem van selectieve onttrekking om dit te beperken. Omdat zout water zwaarder is en naar de bodem zakt, wordt het via een opening onderin een zoutdam afgevoerd naar zee. Zoet water blijft boven en stroomt niet mee terug.
De wanden van de zeesluis IJmuiden zijn 7 meter dik, de vloer 4 meter. Die massieve constructie is nodig om de waterdruk van het Noordzeekanaal en de Noordzee te weerstaan. Ter vergelijking: de Kieldrechtsluis in Antwerpen, tot 2022 de grootste sluis ter wereld, is even lang maar 2 meter smaller en 20 centimeter minder diep. Het verschil is klein, maar genoeg voor de superlatieven.
