Een tanker verlaat de haven van Rotterdam en toont een grote gele vlag: de Q-vlag, ook wel Quarantine-vlag. Elke havenmeester ter wereld begrijpt direct wat dat betekent. Geen woord hoeft gezegd, geen marifoonbericht verstuurd. Seinvlaggen zijn het oudste internationale communicatiesysteem ter zee, en ze zijn nog altijd in gebruik.
De International Code of Signals
De basis van het moderne seinvlaggenstelsel gaat terug op de Britse marineofficier Frederick Marryat, die in 1817 een systeem ontwikkelde om koopvaardijschepen van elkaar te onderscheiden. Zijn werk werd later uitgebreid en gestandaardiseerd door de International Maritime Organization (IMO). Het resultaat is de International Code of Signals (ICS), een stelsel van 26 alfabetvlaggen (A t/m Z), 10 cijfervlaggen (0 t/m 9), drie ondervraagvlaggen en een antwoordvlag.
Elke vlag heeft een eigen kleur- en patroonontwerp zodat ze op grote afstand goed van elkaar te onderscheiden zijn. Bovendien draagt vrijwel elke alfabetvlag ook een zelfstandige maritieme betekenis: een vlag die als losse letter getoond wordt geeft een specifieke boodschap, zonder dat er een woord gesproken hoeft te worden.
De meest gebruikte seinvlaggen
- A (Alpha) - blauw/wit: Duiker beneden water; houd vrij en vaar langzaam
- B (Bravo) - rood: Ik laad, los of vervoer gevaarlijke stoffen
- O (Oscar) - geel/rood diagonaal: Man overboord
- Q (Quebec) - effen geel: Mijn schip is vrij van besmetting; verzoek om vrije doorgang (quarantaine-vlag)
- W (Whiskey) - blauw/wit/rood: Ik heb medische bijstand nodig
- G (Golf) - geel/blauw gestreept: Ik heb een loods nodig
- H (Hotel) - wit/rood verticaal: Ik heb een loods aan boord
- N (November) - blauw/wit dambordpatroon: Nee (negatie, bij combinatiesein)
Combinatieseinen en codevlaggen
Seinvlaggen worden niet alleen afzonderlijk gebruikt. Door twee of meer vlaggen onder elkaar te hijsen, ontstaan codegroepen die complexere boodschappen overbrengen. Het handboek International Code of Signals (uitgave IMO, in Nederland te koop bij scheepvaartboekhandels) bevat duizenden dergelijke combinaties. Zo betekent NC (November gevolgd door Charlie): 'Ik heb ernstig hulp nodig.' Dit is het universele noodsignaal per vlag.
Naast de alfabetvlaggen zijn er drie ondervraagvlaggen (ook wel 'repeaters' of vervangers), die gebruikt worden wanneer een letter meerdere keren in een codegroep voorkomt. De antwoordvlag (gestreept rood en wit) geeft aan dat een bericht ontvangen is.
Bijzondere vlaggen buiten de code
Naast de ICS-vlaggen zijn er twee veelgebruikte speciale vlaggen die strikt genomen geen onderdeel zijn van het seinvlaggenalfabet. De internationale duikvlag is een rode rechthoek met witte diagonale streep (de 'diver down flag' of Beta-variant) en wordt gebruikt door duikboten. In Nederland toont de duikcoördinator ook de Alpha-vlag (blauw-wit). De geelrode ISAF-vlag signaleert deelname aan een officiële zeilwedstrijd.
