Zaterdagmiddag, windkracht 6 boven de Waddenzee. Een zeilboot heeft stuurboordsroer verloren en drijft af richting de platen. De schipper belt 112. Binnen tien minuten ligt de reddingboot van de KNRM al naast hem. Dat is geen toeval. Het is het resultaat van een strak systeem dat draait op vrijwilligers die dag en nacht beschikbaar zijn.
Wie zijn de opstappers?
De kern van de KNRM bestaat uit zogenoemde opstappers: vrijwillige bemanningsleden die klaarstaan om met de reddingboot uit te varen. Nederland telt 45 reddingstations langs de kust en de grote binnenwateren. Die stations beschikken samen over 75 reddingboten en worden bemand door circa 1.000 vrijwilligers. Daar bovenop zijn nog eens 500 mensen actief aan de wal voor logistiek, onderhoud en communicatie.
De opstapper geeft bij zijn station op welke dagen hij of zij beschikbaar is. Op die dagen draagt hij of zij een pieper en moet men binnen tien minuten aan boord zijn. Dat stelt hoge eisen aan woon- en werklocatie. Veel vrijwilligers wonen op loopafstand van het reddingstation.
Wat zijn de taken aan boord?
Bij een alarmering voert de bemanning zoek- en reddingsoperaties uit, ook wel SAR (Search and Rescue) genoemd. De taken omvatten assistentie bij schipbreuk, het afslepen van gestrande vaartuigen, medische evacuaties van schepen en het opsporen van vermiste personen in het water. In 2024 werden de 45 stations in totaal 2.053 keer gealarmeerd. Daarbij werden 3.016 mensen en 125 dieren veilig aan wal gebracht.
- Zoek- en reddingsacties bij scheepsongevallen
- Medische evacuaties en assistentie aan boord
- Afslepen van gestrande of beschadigde vaartuigen
- Ondersteuning bij vermiste personen op of in het water
- Communicatie met de Kustwacht en het KNRM Assistentie Centrum
Welke opleiding volgt een KNRM-vrijwilliger?
De KNRM biedt een uitgebreid opleidingspakket van meer dan zeven cursussen en opleidingen. Alle kosten worden vergoed door de organisatie; de vrijwilliger investeert alleen tijd. De opleiding begint met basiscursussen EHBO en zuurstoftoediening (DAN-zuurstof), gevolgd door het Klein Vaarbewijs 1 en 2. Daarna volgt de praktijkgerichte SAR Craft Operations, een weekopleiding waarin uitvaren en manoeuvreren in realistische scenario's centraal staat.
Na de basisopleiding volgen verdiepende modules op het gebied van navigatie, communicatie en medische hulpverlening op zee. De opleiding heeft geen eindpunt: vrijwilligers houden hun kennis jaarlijks bij via bijscholing en oefeningen.
Meer dan reddingen: de helper aan de wal
Niet iedereen die vrijwilliger wil worden, hoeft bij de eerste de beste storm in een reddingboot te stappen. De helper aan de wal vervult ondersteunende taken als administratie, onderhoud van materieel, fondsenwerving en communicatie. Voor deze functie geldt de tien-minutenregel niet. Dat maakt het ook toegankelijk voor mensen die verder van een reddingstation wonen.
Eisen om vrijwilliger te worden
Voor de functie van opstapper gelden een paar harde voorwaarden: u moet in goede gezondheid verkeren, zwemvaardig zijn en beschikbaar zijn voor piketdiensten. Een mbo-achtergrond is geen vereiste, maar technische en navigatorische interesse helpt. De KNRM selecteert kandidaten via een intake en een praktijkdag op het water. Daarna begint het opleidingstraject, dat doorgaans anderhalf tot twee jaar duurt voordat iemand volledig inzetbaar is.
