Dichte mist hangt boven de Nieuwe Waterweg. Een 300 meter lang containerschip koerst langzaam op de monding van de haven af. Dan verschijnt vanuit het grijs een compact, oranjekleurig vaartuig. Het legt aan de bakboordzijde van het grote schip aan, en via een ladder langs de romp klimt een man in een gele overall aan boord. Hij neemt plaats op de brug naast de kapitein. De loodsboot heeft zijn werk gedaan.
De loodsboot: functie en betekenis
Een loodsboot (ook loodsvaartuig of loodstender) is een speciaal gebouwd schip dat loodsen naar en van zeeschepen vervoert. Een loods is een specialist met diepgaande kennis van een specifiek vaargebied. Hij of zij adviseert de kapitein bij het navigeren door complexe geulen, drukke vaarpaden en nauwe havenmonden. Zonder de loodsboot kan die overdracht van loods op open water niet plaatsvinden.
Twee hoofdtypen: tender en loodsvaartuig
Het Nederlandse Loodswezen onderscheidt twee categorieën vaartuigen. De tender brengt de loods van de wal naar open water, waar hij of zij overstapt op het te loodsen schip. Het loodsvaartuig (P-klasse) is een groter moederschip dat in open zee opereert als basis voor meerdere loodsen.
| Kenmerk | Tender (A-klasse) | Loodsvaartuig (P-klasse) |
|---|---|---|
| Lengte | ca. 21 meter | 82,10 meter |
| Breedte | ca. 6,3 meter | ca. 14 meter |
| Topsnelheid | 28 knopen (52 km/u) | 16,5 knopen (30,5 km/u) |
| Aandrijving | Waterjet (Hamilton) | Schroef |
| Operatiegebied | Haven en kustwater | Open Noordzee |
| Functie | Loods aan- en afzetten | Verblijfsbasis voor loodsen |
Hoe verloopt de overdracht op zee?
De overdracht van loods op zee is technisch veeleisend. De tender nadert het grote schip op lage snelheid. Een loodslader (een touwladder met brede sporten) hangt langs de scheepsromp tot net boven het wateroppervlak. De loods stapt van de tender op de ladder en klimt omhoog. Bij slechte weersomstandigheden schommelt de tender fors; timing en ervaring zijn essentieel. Moderne tenders zijn uitgerust met waterjetaandrijving in plaats van traditionele schroeven, zodat zij veiliger tegen scheepszijden kunnen manoeuvreren.
Technische kenmerken van een Nederlandse loodsboot
De tenders van het Loodswezen zijn compact en extreem wendbaar. Een typische waterjet-tender (A-klasse) is ongeveer 21 meter lang en 6,3 meter breed, met een diepgang van iets meer dan 1 meter. Twee Caterpillar 3412-motoren met Hamilton waterjets stuwen het vaartuig op een topsnelheid van 28 knopen, goed voor 52 kilometer per uur. Die snelheid is noodzakelijk om snel genoeg ter plaatse te zijn, ook bij aflopend tij.
De grotere P-klasse loodsvaartuigen, zoals de Polaris, de Pollux en de Procyon, meten elk 82,10 meter en halen een topsnelheid van 16,5 knopen. Zij opereren als permanente post voor de kust van de Maasvlakte en het Loodsmansduin op Schouwen-Duiveland.
Loodsverplichting: wanneer is een loods verplicht?
In Nederland geldt voor zeeschepen boven een bepaalde grootte een loodsverplichting op de Westerschelde, de Nieuwe Waterweg en andere hoofdvaarwegen. De grens ligt in het algemeen bij schepen van 80 meter of langer, afhankelijk van het vaargebied. De wettelijke basis ligt in de Loodsenwet van 1988 en de Loodsplichtbesluiten. Een registerloods is in dienst van een private organisatie (het Loodswezen), maar wordt aangesteld via een publiekrechtelijk kader.
- Westerschelde: verplicht voor schepen van 80 meter en langer
- Nieuwe Waterweg / Botlek: loodsverplichting boven bepaalde drempelwaarden van lengte en diepgang
- Buiten de verplichting: loods kan optioneel worden ingehuurd als adviespiloot
- Alternatief voor kleine schepen: gebruik van een schriftelijke vrijstelling (exemptie)
