Wat is een radar aan boord

Dichte mist, een donkere nacht op de Noordzee, en ineens verschijnt er een echo op het scherm. Zonder radar had u dat schip nooit op tijd gezien. Radar is voor iedere schipper op open water een van de meest betrouwbare hulpmiddelen aan boord. Maar hoe werkt het precies, en wat moet u erover weten?

1. Begrijp wat de afkorting betekent

RADAR staat voor Radio Detection And Ranging: radio-opsporing en plaatsbepaling. Het systeem zendt radiogolven uit, vangt de weerkaatsing op van objecten en berekent op basis van de looptijd de afstand en richting. De uitvinding werd tijdens de Tweede Wereldoorlog verder ontwikkeld voor militaire toepassingen en vond daarna snel zijn weg naar de koopvaardij.

2. Herken de twee hoofdfrequenties

Scheepsradar werkt op twee frequentiebanden. De X-band (9 GHz, golflengte circa 3 cm) geeft een scherp, gedetailleerd beeld en is ideaal voor kustnavigatie en manoeuvres in havens. De S-band (3 GHz, golflengte circa 10 cm) doordringt regen en zware neerslag beter en heeft een groter bereik. Moderne zeeschepen voeren vaak beide systemen tegelijk.

3. Ken het bereik van uw radar

Een X-band radar haalt doorgaans een bereik van 24 zeemijl. S-band systemen op grotere schepen kunnen onder gunstige omstandigheden doelen waarnemen op meer dan 48 zeemijl. Het effectieve bereik hangt af van de masthoogte, de radarreflectiviteit van het doel en de weersomstandigheden.

4. Leer wat ARPA toevoegt

ARPA staat voor Automatic Radar Plotting Aid. Terwijl gewone radar u een beeld geeft van de omgeving, berekent ARPA automatisch de koers, snelheid, dichtstbijzijnde nadering (CPA) en tijdstip van die nadering (TCPA) van andere schepen. Dat maakt het een actief antistootingshulpmiddel. Op schepen boven 500 BRT is een automatisch plotsysteem verplicht.

5. Weet wanneer radar wettelijk verplicht is

Conform SOLAS-regelgeving van de IMO geldt: alle schepen van 300 BRT en groter moeten een 9 GHz-radar aan boord hebben. Schepen van 3.000 BRT en groter zijn verplicht een tweede, onafhankelijk radarsysteem te voeren, bij voorkeur op S-band. Voor de binnenvaart gelden de Rijnvaartpolitiereglementen, die eveneens radarplicht bij beperkt zicht opleggen.

6. Gebruik radar ook als u het beeld goed kunt lezen

Radar is niet alleen nuttig bij mist. Ook bij droog helder weer biedt het overzicht op druk vaarwater. Schepen die geen AIS voeren, onbekende drijvende objecten of kleine vissersvaartuigen zijn op radar zichtbaar. Combineer het radarbeeld altijd met een goede uitkijk en de AIS-weergave voor een volledig situatiebewustzijn.

7. Stel de antenne op de juiste hoogte in

Hoe hoger de radarantenne, hoe groter het bereik. Een antenne op 15 meter hoogte heeft een radar horizon van circa 14 zeemijl. Maar hoogte heeft ook nadelen: de minimumafstand neemt toe en kleine doelen vlak langs het schip vallen in de blinde zone. Kies de montagehoogte zorgvuldig op basis van het gebruiksprofiel van het vaartuig.

8. Begrijp het verschil tussen relatief en echt noorden

Een radarscherm kan worden ingesteld op Head-up (schip wijst naar boven), North-up (echt noorden boven) of Course-up (gestuurde koers boven). North-up maakt het vergelijken met de zeekaart eenvoudiger. Head-up geeft sneller een intuïtief beeld van wat er direct om het schip heen speelt. Weet welke instelling uw brug standaard gebruikt en waarom.

9. Houd rekening met valse echo's

Radar heeft beperkingen. Regen, golven en kustlijnen kunnen meerdere reflecties veroorzaken die als nep-doelen verschijnen. Een hoge zeespiegel geeft sea clutter, neerslag veroorzaakt rain clutter. Moderne radars hebben clutter-filters, maar die elimineren ook kleine echte doelen. Pas de gevoeligheid aan en wantrouw geen enkel ongekend beeld zonder verificatie.

10. Zorg dat u een geldig radarpatent heeft

Een schip mag in Nederland en op de Rijn uitsluitend op radar varen als een persoon aan boord houder is van een radarpatent. Voor de zeevaart vereist het STCW-verdrag specifieke trainingen in radarwaarneming en ARPA-gebruik. Controleer of uw brevet geldig is en of uw kennis up-to-date is, want regelgeving en apparatuur veranderen geregeld.