Wat maakt een spits precies tot een spits? Het antwoord ligt niet in de laadcapaciteit of het motorvermogen, maar in de afmetingen. Een spits is een binnenvaartschip waarvan de maten rechtstreeks zijn afgeleid van de sluiskolken in het Franse kanaalnet. Lengte: 38,5 meter. Breedte: 5,05 meter. Niet een centimeter meer, anders past het schip simpelweg niet door de sluis.
De Freycinet-normen als basis
De afmetingen van de spits gaan terug tot 1879, toen de Franse minister van Openbare Werken Charles de Freycinet de kanaalmaten voor heel Frankrijk standaardiseerde. Sluiskolken moesten voortaan minimaal 5,20 meter breed en 40 meter lang zijn. De schepen die door dit net moesten varen, pasten zich aan. Zo ontstond een scheepstype dat tot op de dag van vandaag in gebruik is: de péniche, in Nederland de spits.
De Freycinet-norm was een bewuste politieke keuze: heel Frankrijk moest met dezelfde boten bereikbaar zijn. Dat leidde tot een uniforme vloot van kleine vrachtschepen die zowel op het Noord-Franse kanaalnet als in Nederland, België en Duitsland konden varen.
Afmetingen en laadvermogen
Een standaard spits meet 38,5 meter in lengte en 5,05 meter in breedte. De diepgang bedraagt maximaal 2,20 meter en het laadvermogen ligt tussen de 300 en 400 ton, met een gemiddelde rond de 350 ton. Het eigengewicht van een stalen spits is ongeveer 80 ton. Dat maakt de spits een van de kleinste categorieën motorschepen in de binnenvaart: qua CEMT-klasse valt het in klasse I.
- Lengte: 38,5 meter
- Breedte: 5,05 meter
- Diepgang: maximaal 2,20 meter
- Laadvermogen: 300 tot 400 ton (typisch 350 ton)
- Eigengewicht: circa 80 ton
- CEMT-klasse: I
Hoe ziet een spits eruit?
Een spits is te herkennen aan de stompe voor- en achterkant, de rechte zijden en de smalle romp in verhouding tot de lengte. De holte (de diepte van het ruim) is relatief groot ten opzichte van de breedte. Er is weinig zeeg: de romp loopt nauwelijks op naar de boegen. Typisch voor dit scheepstype is ook het bescheiden silhouet op het water. Naast de laadruimte is er een kleine stuurhut en woonverblijf voor de schipper.
Waar vaart een spits?
De spits is van oudsher thuis op de kleinere binnenwateren. Denk aan het Noord-Franse kanaalnet, de Belgische kanalen, de Zeeuwse en Zuid-Hollandse wateringen en de kleinere scheepvaartroutes in Nederland. Juist op plekken waar grotere schepen niet komen, heeft de spits zijn bestaansrecht. Een Rijn-klasse vrachtschip van 110 meter past niet door een Freycinet-sluis. Een spits wel.
In Nederland varen er nog altijd spitsen, al is hun aantal de afgelopen decennia sterk teruggelopen. Grotere en efficiëntere schepen hebben veel routes overgenomen. Op smalle kanalenstelsels blijft de spits echter onvervangbaar. Soms worden ze gebruikt als woonboot of museumschip.
Familiebedrijf aan boord
De spits was bij uitstek het schip van de particuliere schipper en zijn gezin. Het woongedeelte aan het achterschip bood ruimte voor schipper, partner en kinderen. Kinderen groeiden op aan boord, gingen soms per boot naar school. Die manier van leven was jarenlang de norm op de kleinere binnenwateren. Op grotere schepen werkten bemanning met vaste verblijfsruimten, maar de spits was een thuis dat voortdurend in beweging was.
