Vrijdagmiddag, 7 mei 1915. De RMS Lusitania nadert de Ierse kust na een zes dagen durende oversteek vanuit New York. Kapitein William Turner heeft de vaarsnelheid teruggebracht vanwege mist. Op 11 zeemijl van de Old Head of Kinsale vuurt de Duitse onderzeeboot U-20 één torpedo af. Achttien minuten later is het grootste passagiersschip op die route gezonken. Van de 1.960 opvarenden overlijden 1.199 mensen.
Het schip en zijn reputatie
De RMS Lusitania was in 1906 in de vaart genomen door de rederij Cunard Line. Het schip mat 240 meter in lengte en 27 meter in breedte, en won in 1907 het Blauwe Lint voor de snelste Atlantische oversteek. Met een topsnelheid van 26 knopen gold het als een van de snelste en veiligste passagiersschepen ter wereld. In mei 1915 voer de Lusitania op haar 202e overtocht. Aan boord: 1.265 passagiers en 695 bemanningsleden.
De aanval vergeleken met andere scheepsrampen
De ondergang van de Lusitania wordt vaak vergeleken met die van de Titanic in 1912 en met andere grote maritieme ramp-situaties. De verschillen zijn illustratief voor de kracht van de aanval en de context van de Eerste Wereldoorlog.
| Kenmerk | RMS Lusitania (1915) | RMS Titanic (1912) |
|---|---|---|
| Lengte | 240 meter | 269 meter |
| Slachtoffers | 1.199 doden | 1.517 doden |
| Zinktijd | 18 minuten | ca. 2 uur 40 minuten |
| Oorzaak | Torpedoaanval (U-20) | Aanvaring met ijsberg |
| Politieke context | Eerste Wereldoorlog | Vredestijd |
| Locatie | 11 zeemijl van Cork, Ierland | Noordelijke Atlantische Oceaan |
De lading: wapens aan boord
Duitsland rechtvaardigde de aanval met een verwijzing naar de lading van de Lusitania. Het schip vervoerde inderdaad 4,2 miljoen patronen geweerammunitie, bijna 5.000 granaatrompjes en 3.240 slaghoedjes, bestemd voor het Britse leger. Die vracht maakte de Lusitania volgens de Duitse marine tot een legitiem militair doelwit, ook al had het schip officieel de status van passagiersschip.
De tweede explosie: een open vraag
Direct na de torpedo klonk een tweede, zwaardere explosie die de ondergang bespoedigde. Lange tijd speculeerden historici over de oorzaak. Laadde het schip nog extra explosieven? Huidig wetenschappelijk consensus wijst op een industrieel ongeluk: kolenstof of aluminiumpoeder dat door de brand na de torpedotreffer ontbrandde. Geen bewijs voor een tweede torpedo of geheime explosieven. Toch blijft de discussie af en toe oplaaien.
Politieke gevolgen: Amerika en de oorlog
Onder de slachtoffers bevonden zich 128 Amerikaanse staatsburgers. De publieke verontwaardiging in de Verenigde Staten was enorm. President Woodrow Wilson protesteerde formeel bij Berlijn. Duitsland beloofde tijdelijk af te zien van aanvallen op grote passagiersschepen. Toch bleef de ramp als open wond aanwezig in het publieke debat. Twee jaar later, in april 1917, traden de VS alsnog toe tot de Eerste Wereldoorlog. De Lusitania was niet de directe aanleiding, maar vormde een onmiskenbaar onderdeel van de politieke aanloop.
Het wrak: duiken in de Ierse Zee
Het wrak van de Lusitania ligt op 93 meter diepte voor de kust van Cork, Ierland. Het is al vele malen onderzocht door duikers en onderzoesboten. In de jaren negentig bevestigden expedities dat de romp zwaar beschadigd is door het geweld van de ondergang en naoorlogse bommanoefeningen door de Royal Navy, die het wrak als doelwit gebruikte. Officieel geldt het als een beschermd maritiem monument.
