Al in de negentiende eeuw waren stoomgedreven sleepboten onmisbaar in grote havens. Zonder die kleine, compacte vaartuigen kon geen enkel zeeschip veilig aanmeren. Dat is vandaag niet anders: een modern containerschip van 400 meter manoeuvreert in een haven als een tram zonder stuurwiel. De havensleepdienst zorgt dat het toch lukt.
Wat doet een sleepboot precies?
Een havensleepboot is gebouwd voor vermogen, niet voor snelheid. Moderne azimuthing-sleepboten (ASD-tugs) hebben twee 360-graden draaibare schroefgondels. Daardoor kunnen ze in elke richting kracht leveren, zelfs zijwaarts. De trekkracht, uitgedrukt in bollard pull, loopt bij grote exemplaren op tot 80 ton of meer.
Bij het binnenlopen van een haven krijgt een zeeschip doorgaans twee tot vier sleepboten toegewezen, afhankelijk van de grootte en de weersomstandigheden. Een sleepboot maakt snel een lijn vast aan het schip of plaatst zijn boeg direct tegen de scheepsromp om te duwen. De kapitein van het zeeschip houdt de regie, maar de havenloods aan boord en de sleepbootkapiteins stemmen elk manoeuvre nauwkeurig op elkaar af via VHF-radio.
Wie regelt de inzet?
In Rotterdam is Boluda Towage de grootste aanbieder van havensleepdiensten. Het bedrijf, onderdeel van de Spaanse Boluda-groep, nam in 2021 de activiteiten over van het fusie-joint-venture Kotug Smit. Boluda zet in Rotterdam circa 230 medewerkers in en beschikt over een vloot die de grootste containerschepen met een diepgang van 21 meter assisteert.
De haven bepaalt niet zelf welke sleepboot wanneer uitvaart. Het havenloods-centrum coördineert de aanvragen vanuit scheepvaartmaatschappijen en agenten. Zodra een schip zijn aankomst meldt, plant de dispatching de sleepbootinzet. Bij drukke periodes kan dat tot op de minuut nauwkeurig zijn.
De sleepboot als brandweer op het water
Naast reguliere assistentie vervullen veel havensleepboten een noodrol. Ze zijn uitgerust met krachtige brandblus-monitoren, soms met een capaciteit van 1.200 kubieke meter water per uur. Bij een brand aan boord van een zeeschip of op een kade rolt de sleepboot als eerste uit. Sommige exemplaren kunnen ook olie opvangen of chemische stoffen binden na een lekkage.
- Assistentie bij manoeuvreren in nauwe vaarwaters
- Duwen en trekken bij aanmeer- en vertrekmanoeuvres
- Noodsleepvaart bij motorstoring of stuurdefect
- Brandbestrijding op het water en langs de kade
- Oliebestrijding en milieurespons
Wanneer is een sleepboot verplicht?
In veel havens is sleepbootassistentie niet optioneel. De Havenmeester van Rotterdam schrijft voor welke schepen verplicht een sleepboot moeten inhuren, gebaseerd op lengte, diepgang en het type lading. Schepen met gevaarlijke stoffen, LNG-tankers of VLCC's (Very Large Crude Carriers) vallen bijna altijd onder de verplichte categorie. Een enkel schip dat weigert kan een fikse boete of een inreisverbod riskeren.
Wat kost havensleepassistentie?
Tarieven verschillen per haven en per sleepbedrijf en worden zelden openbaar gepubliceerd. Rederijen onderhandelen jaarlijkse contracten. Een ruwe indicatie: voor een containerschip van 300 tot 400 meter liggen de kosten voor twee sleepboten al snel tussen de 5.000 en 15.000 euro per aanloop, afhankelijk van duur en complexiteit van het manoeuvre. Bij noodsleepassistentie op zee liggen de bedragen een stuk hoger.
